[IMG]
men.png
O'n yettinchi bob

Milan mayxonasi eshigining oldida Bill, Maykl va Ednani uchratib qoldim. Bill tanishtirgan qizning ismi Edna edi.
 - Bizni quvib chiqarishdi, - ddi Edna.
 - Politsiya yordamn bilan, - qo'shib qo'ydi Maykl. - U yrda, mayxonada mni yoqtirmaydigan odamlar o'tirishgan ekan.
 - Bularni to'rt marta mushtlashishdan saqlab qoldim, - dedi Edna. - Endi mnga ko'maklashvorasiz.
Billning yuzi qizarib ktgandi.
 - Qaytib ichkariga kiramiz, - ddi u. - Maykl bilan raqs tushavringlar.
 - Bunaqa qilish g'irt ahmoqlik bo'ladi, - ddi Edna. - Yana janjal chiqadi.
 - Biarritsaning cho'chqalari-ku, ular, - ddi Bill.
 - Qani, ichkariga kiramiz, - ddi Maykl. - Bu yr mayxonami yoki mayxona emasmi? Binoni butunlay egallab olishga ularning haqi yo'q.
 - Sn ajoyib do'stimsan, Maykl, - ddi Bill. - Allaqanaqangi ingliz cho'chqasi Mayklni haqoratlab, bayramona kayfiyatimizni buzib ktavrar ekan-da?
 - Bular shunaqa ablah, - ddi Maykl. - Inglizlardan nafratlanaman.
 - Mayklni haqorat qilishga haqlari yo'q, - ddi Bill. - Maykl ajoyib yigit. Mayklni haqorat qilishga haqlari yo'q. Bunga toqat qilolmayman. Maykl kasodga uchraganmi, uchramaganmi, bari bir emasmi? - Uning ovozi bo'qilib qoldi.
 - Ha, aytgandk, bari bir emasmi? - so'radi Maykl. - Shaxsan mnga bari bir. Jykka ham. Balki, sizga bari bir emasdir?
 - Bari bir, - ddi Edna. - Siz rostanam kasodga uchraganmisiz?
 - Ha-da. Sizga bari birmi, Bill?
Bill Mayklning ylkasidan quchoqlab oldi.
 - O'zim kasodga uchrashni istab yurardim. Mn bu ablahlarga ko'rsatib qo'ygan bo'lardim.
 - Ular shunchaki ingliz-da, - dedi Maykl. - Inglizning gapiga tupurdim.
 - Razil cho'chqalar, - dedi Bill. - Hozir ichkariga kirib ularni sudrab chiqaman.
 - Bill! - Edna mnga qarab qo'ydi. - Iltimos, kirmang, Bill. Ular g'irt ahmoq-ku!
 - To'g'ri, - dedi Maykl. - G'irt ahmoq. Ahmoq bo'lganlari uchun ham shunaqa qilishayotganini o'zimam biluvdim-a.
 - Maykl to'g'risida bunaqangi gaplar aytilishiga yo'l qo'ymayman, - ddi Bill.
 - Ularni taniysizmi? - so'radim Maykldan.
 - Yo'q. Umrimda birinchi marta ko'rishim. Ularning aytishicha, mni tanisharmish.
 - Toqat qilolmayman, - ddi Bill.
 - Ktdik bu yrdan. Susoning kafsiga boramiz, - ddim mn.
 - Bu to'da Ednaning biarritsalik do'stlari, - dedi Bill.
 - Ular g'irt ahmoq-ku, - ddi Edna.
 - Ulardan biri chikagolik Charli Blekmsn, - ddi Bill.
 - Umrimda Chikagoda bo'lmaganman, - dedi Maykl. Edna xoxolab yubordi-yu; o'zini kulgidan hch to'xtatolmadi.
 - Qani, kasodga uchraganlar, mni bu yrdan olib ktinglar.
 - O'zi nimadan janjal chiqdi? - so'radim Ednadan. Biz maydondan o'tib Suisoning kafsiga yo'l oldik. Bill qayoqqadir yo'qolibdi.
 - Qanday qilib janjal chiqqanini bilmaymanu ammo kimdir raqs tushiladigan ichkaridagi xonadan Mayklni chiqarib yuborish maqsadida politsiya chaqirtiribdi. Ichkarida Maykl bilan Kainda uchrashgan allaqanday odamlar bor ekan. Mayklga o'zi nima bo'lgan?
 - Aftidan, o'shalardan qarzdor bo'lsa krak, - ddim mn. - Odatda bunaqalarni odamlar yoqtirishmaydi.
Maydonda, bilt kassasining oldida odamlar ikki qator bo'lib navbatda turishardi. Ular adyol va eski ga-ztalarga o'ralib, stullarda, yrning o'zida o'tirishardi. Ular ertalab, kassa ochilganda buqalar jangiga bilt sotib olish uchun navbat kutishardi. Bulutlar tarqab borliq oy nuriga cho'mdi. Navbatda turganlarning ko'pi uxlab qolgandi.
Suisoning kafsida endi bitta stolni band qilib, fundador kltirishni buyurishga ulgurmagandik hamki Robert Kon klib qoldi.
 - Brt qani? - so'radi u.
 - Bilmadim.
 - U siz bilan birga edi-ku!
 - Uxlagani ktgan bo'lsa krak.
 - Xonasida yo'q.
 - Qayrdaligini bilmayman.
Elktr yorug'ida uning rangi bo'zarib sarg'ish tusga kirgandi. Kon o'tirmadi.
 - Mnga Brtning qayrdaligini aytasiz.
 - O'tiring, - ddim unga. - Qayrdaligini bilmayman.
 - Aldayapsiz!
 - Mni tinch qo'ying.
 - Mnga Brtning qayrdaligini aytasiz.
 - Sizga hch nimani aytmayman.
 - Qayrdaligini bilasiz-ku.
 - Bilganimdayam aytmagan bo'lardim.
 - Jin ursin sizni, Kon! - baqirib yubordi. Maykl. - Brt matador bilan qochib ktdi. Hozir asal oyini o'tkazishyapti.
 - Ovozingizni o'chiring.
 - Jin ursin sizni, - toqati toq bo'lib ddi Maykl. - Rost aytyaptimi? - mnga o'girilib so'radi Kon.
 - Jin ursin sizni.
 - U siz bilan birga edi. To'g'rimi?
 - Jin ursin sizni.
 - Qayrdaligini aytib brishga majbur qilaman, - u bir qadam oldinga yurdi. - La'nati qo'shmachi.
Unga bir hamla qilganidim, chap brib qoldi. Fonus yorug'ida yuzini chtga burib qolganini ko'rdim. Kyin u mni bir urgandi, yo'lkaga o'tirib qoldim. O'rnimdan turmoqchi bo'lgandim, yana ikki marta musht tushirdi. Chalqanchasiga stolning ostiga yiqildim. Turmoqchi bo'luvdim, oyoqlarimda mador qolmaganini szdim. Hoziroq turib uni mushtlashim krakligini bilardim. Maykl turishimga yordamlashvordi. Kimdir grafindan boshimga suv quydi mni suyab oldi-yu, kyin stulda o'tirganimni szdim. Maykl quloqlarimni ishqalardi.
 - U dunyoga safar qildingizmi, db o'ylagandim, - ddi Maykl.
 - Jin ursin sizni, o'zingiz qayrda edingiz? - Shu yrda edim.
 - Oraga tushishni istamadingizmi?
 - U Mayklni ham bir urib ag'dargan bo'lardi, - ddi Edna.
 - Ammo mn o'rnimdan turolmagan bo'lardim, - dedi Maykl - yiqilgan joyimdan turolmasdim.
 - Sayillaringizning har oqshomi shunaqa o'tadimi? - so'radi Edna. -Yanglishmasam, u mistr Konmidi?
 - Endi o'zimga kldim, - ddim mn. - Faqat boshim biroz aylanyapti. Yonimizda bir ncha ofitsiant turardi, olomon esa atrofimizni o'rab olgandi.
 - Vaya, - dedi Maykl. -Ktinglar bu yrdan. Jo'nanglar.
Ofitsiantlar odamlarni tarqashga majbur qilishdi.
 - O'ziyam tomoshaga arziydigan ish bo'ldi-da, - ddi Edna. - U haqiqiy bokschi ekan.
 - Rostanam bokschi-da.
 - Afsus, bu yrda Bill bo'lmadi-da, - ddi Edna. - Billning qanday yiqilishini bir ko'rmoqchi edim. Billni urib yrga ag'darishlarini ko'rgim klavradi. U biram naynov-ki.
 - Hozir ofitsiantni uradi-yu, uni qamoqqa olisha-di, db kutgandim, - ddi Maykl. - Agar mistr Robrt Konni turmaga qamashganda bag'oyat xursand bo'lardim.
 - Shuyam gap bo'pti-yu, - ddim mn.
 - Qo'ying-, - ddi Edna. - Hazillashyapsiz.
 - Hazillashayotganim yo'q, - ddi Maykl. - Mn kaltak yb indamay qolavradiganlardan emasman. Mn hatto hch qanaqangi o'yinda ham ishtirok etmayman.
Maykl bir ryumka fundador ichdi.
 - Bilasizlarmi, mn hatto ovni ham yoqtirmayman. Otning tagida qolib ktishing mumkin. Ahvolingiz qalay, Jyk?
 - Yaxshi.
 - Siz mnga yoqib qoldingiz, - ddi Edna Mayklga, - Rostanam kasodga uchraganmisiz?
 - Hiqildog'imdan botganman kasodchilik botqog'iga, - ddi Maykl. - Butun olamdan qarzdorman. Nahotki sizning qarzingiz bo'lmasa?
 - Juda ko'p qarzdorman.
 - Mn butun olamdan qarzdorman, - ddi Maykl. - Bugun Montoyadan yuz pst qarz oldim.
 - Yolg'on, - ddim mn.
 - Unga qaytib braman, - ddi Maykl. - Doim qarzlarimni to'lab turaman.
 - Shuning uchun kasodga uchragan ekansiz-da, to'g'rimi? - so'radi Edna.
O'rnimdan turdim. Oradagi gap-so'zlar uzoqdan eshitilayotgandk tuyuldi mnga. Bularning hammasi allaqanday qo'pol bir hazilga o'xshardi.
 - Mhmonxonaga qaytaqolay, - ddim mn. Kyin mn haqimda gaplashayotganini eshitib qoldim.
 - Yolg'iz o'zi ytib borolarmikan? - so'radi Edna.
 - Yaxshisi, kuzatib qo'yamiz.
 - O'zim ktaman, - ddim mn. - Orqamdan yurmanglar. Hali uchrashamiz.
Kafdan uzoqlashdim. Ortimga o'girilib hamrohlarimga va bo'sh stollarga qarab qo'ydim. Stollarning biri yonida ofitsiant qo'lini boshiga tirab o'tiribdi.
Maydonning o'rtasidan yurib mhmonxonaga borar ekanman, hamma narsa boshqacha bo'lib ko'rindi. Mana bu daraxtlarni ilgari hch ko'rmagan ekanman. Bayroq ilin-gan uzun tayoqlarni, tatrning old tomonini ilgari hch ko'rmagan ekanman. Hammasi o'zgarib ktibdi. Bir kuni shahar tashqarisidagi futbol maydonidan uyga qaytayotganimda xuddi shunaqa hissiyot bir marta mnda bo'lgandi. Sport ashyolarim solingan chamadonimni ko'tarib vokzaldan umrim bo'yi yashab klgan shaharga olib boruvchi yo'ldan ktayotganimda hamma narsa o'zgacha bo'lib ko'ringandi. Bog'larda qurib qolgan barglarni bir chekkaga to'plab yoqishardi. To'xtab uzoq tikilib qolgandim. Hammasi o'zgacha edi. Kyin yo'limda davom etdim-da, oyoqlarim xuddi olisda-yu, barcha narsa uzoqdan yonimga yaqinlashib klayotgandk, oyoqlarim ancha olisda odimlayotganini eshitayotgandk tuyulgandi. O'shanda o'yin boshlanishidayoq poshna bilan boshimga tpishgandi. Hozirgidek maydonni ksib o'tgandim. Xuddi o'shandagidk mhmonxona zinasidan ko'tarildim. Zinadan chiqib olishimga ancha vaqtim ktdi va xuddi qo'limda chamadon bordk tuyuldi. Xonamda chiroq yonib turardi. Bill mni yo'lakda kutib turgan ekan.
 - Yuqoriga chiqib Kondan xabar ol, - ddi. Biror korihol yuz brganga o'xshaydi, sni surishtirgandi.
 - Jin ursin uni.
 - Boraqol. Holidan xabar olib chiq.
Yana bir qavat yuqoriga chiqish malol kldi mnga.
 - Nga mnga baqrayib qarab qolding?
 - Snga qarayotganim yo'q. Yuqoriga chiqib Kondan xabar olib tush. Ahvoli chatoqqa o'xshaydi.
 - Nima balo, mastmisan?
 - Ha, kayfim bor, - ddi Bill. - Sn har holda Kondan xabar olib chiq. U sni ko'rmoqchi bo'luvdi.
 - Mayli, - dedim mn. Lkin zinadan ko'tarilishni istamasdim. Tasavvurimdagi chamadonni ko'tarib zinadan yuqoriga chiqa boshladim. Yo'lakdan yurib Konning xonasiga bordim. Eshigi yopiq ekan, taqillatdim.
 - Kim u?
 - Barns.
 - Kiravring, Jyk.
Eshikni ochib xonaga kirdim-da, chamadonimni yrga qo'ydim. Xona qorong'i edi. Kon karavotda mukka tushib yotardi - Hello, Jyk.
 - Jyk db, nomimni atamang.
Mn eshik oldida turardim. Xuddi o'shanda uyimga klgan paytdagidk. Endi mnga qaynoq suvli vanna krak. Miriqib cho'zilib yotish uchun qaynoq suv to'ldirilgan vanna.
 - Vanna qayrda? - so'radim undan.
Kon yig'lardi. Yuzini yostiqqa burkab yotib yig'lardi. Egnida Prinstonda kiyib yuradigan oppoq polo ko'ylagi.
 - Mn aybdorman, Jyk. Iltimos, mni kchiring.
 - Yana nimani istaysiz?
 - Iltimos qilaman, kchiring mni, Jyk. Javob brmadim. Eshik oldida turavrdim.
 - Es-hushimni yo'qotib qo'yibman. Qay ahvolga tushganimni o'zingiz bildingiz-ku!
 - Ha, mayli.
 - Toqatim toq bo'lib ktdi-da.
 - Mni qo'shmachi ddingiz.
Mnga bari bir edi. Mn qaynoq vannaga tushib yotishni istardim. Mn qaynoq suv to'latilgan vannaga tushib yotsam drdim.
 - Bilaman. Iltimos, shu gapimni unutib yubora qoling. Es-hushimni yo'qotib qo'ygandim.
 - Ha, mayli.
U yig'lardi. Ovozi kulgili chiqardi. Karavotda oppoq ko'ylakda yotardi. Polo ko'ylagida.
 - Ertaga azonda jo'nab ktaman. Endi unsiz yig'lardi.
 - Mn bunga shunchaki toqat qilolmadim. Do'zax azobini chkdim, Jyk. Chinakam do'zax bo'ldi. Bu yrga klganimizdan bri Brt mnga xuddi bgona kabi muomila qilyapti. Bunga toqat qilolmadim. San-Sbastyanda biz birga yashagandik. Siz buni bilsangiz krak. Mn bunga toqat qilolmadim.
U hamon karavotda yotardi.
 - Mts borib, vannada cho'milib olay, - ddim mn.
 - Siz yagona do'stim edingiz, Brtni judayam svardim.
 - Xayr, mn ktdim.
 - Endi bularning hojati yo'q, - ddi u. - Hammasining hojati yo'q.
 - Nimaning hojati yo'q?
 - Hammasining. Jyk, ayting-chi, endi mndan achchiqlanmaysiz-a?
 - Ha, yo'g'-, - ddim mn. - Bo'pti.
 - Shunaqayam xijolatdaman-ki. Do'zax azobini chkdim, Jyk. Endi hammasi tugadi. Hammasi.
 - Xayr, mn ktdim.
U o'girilib karavotning chtiga o'tirdi, kyin o'rnidan turdi.
 - Xayr, Jyk, - ddi u. - Mnga qo'l brib xayrlashasizmn?
 - Albatta. Nga brmas ekanman?
Qo'l qisishib xayrlashdik. Qorong'ida uning yuzini ko'rolmadim.
 - Xayr, ertalab ko'rishamiz, - ddim mn.
 - Azonda jo'nab ktaman.
 - Ha-ya!
Yo'lakka chiqdim. Kon xonasining ostonasida turardi.
 - O'zingizni qanday his etyapsiz, Jyk? - so'radi u.
 - Yaxshi, - ddim mn. - Hammasi joyida. Vannaxonani uzoq izlashga to'g'ri kldi. Nihoyat topdim. Toshdan ishlab chiqilgan chuqur vanna ekan. Jo'mragini buragandim suv klmadi. Vannaning chtida bir oz o'tirdim. O'rnimdan turib endi ktmoqchi edim, botinkam-ni ychib qo'ygan ekanman. Uni topib pastga tushdim. Xonamga kirib ychindimu o'ringa kirdim.
Ko'chadan o'tayotgan orkstr shovqinidan boshim og'rib uyg'onib ktdim. Buqalarning shahar ko'chalaridan to sirkkacha qanday yugurishini tomosha qilish uchun birga borishga Billning tanishi bo'lmish Ednaga va'da brdnim yodimga tushib qoldi. Kiyinib pastga tushdim-da, tog' salqini ufurib turgan ko'chaga chiqdim. Sirkka shoshilyotgan odamlar qadamlarini tzlatib maydondan o'tishyapti. Bilt kassalaridan tortib butun maydon bo'ylab navbat kutayotganlar ikki qator turishibdi. Ular bilet sotish boshlanadigan soat yttini kutishyapti. Shosha-pisha maydonni ksib o'tib kafga kirdim. Ofitsiant mnga do'stlarim shu yrda bo'lib, kyin chiqib ktishganini aytdi.
 - Ncha kishi edi?
 - Ikki snor bilan bir snorita klishuvdi.
Dmak, hammasi joyida. Edna esa Bill va Maykl bilan birga ekan. Kcha kchqurun Edna bular lanj bo'lib qolishmasa, db qo'rqqandi. Shu sababli mni o'ziga hamroh bo'lishni iltimos qilgandi. Kof ichib oldim-da, kyin olomonga qo'shilib shoshilgancha sirkka yo'l oldim. Endi oyoqda yaxshi turolardim.. Faqat boshim qattiq og'riyotgandi. Tvarak-atrofdagi hamma narsa aniq-ravshan ko'rinardi, shahar uzra musaffo tong havosi kezardi.
Shahar chkkasidan sirkka olib boruvchi yo'l loy edi. Olomon to sirkkacha cho'zilib ktgan taxta dvor yoqalab turibdi, sirkning tashqi balkoni bilan tomiga odam tulib ktibdi. Mushakning paqillaganini eshitdim-u, buqalarning sirkka ytib klishini ko'rishga ulgurolmas-ligimni szib, olomon orasidan suqilib dvor tomon o'tib oldim. Mni taxta dvorga qisib qo'yishdi. Politsiya dvor bilan to'sib qo'yilgan yo'lakda olomonni shoshiryapti. Odamlar sirk tomon o'tib turishibdi. Kyin yugurib klayotgan odamlar ko'rindi. Allaqanday bir mast sirg'anib yiqilib tushdi. Ikki politsiyachi uni qo'ltig'idan olib, dvor tomon surgab ktishdi. Endi odamlar tzroq yugurishardi. Kyin olomon baravariga qiy-qirib yuborgandi, taxta dvor orasidan boshimni suqib qaradim: buqalar sirkka olib boruvchi uzun g'o'raga burilishayotgan ekan. Buqalar shitob bilan yugurib, olomonni quvardi. Yana bir mast kishi kamzulini xuddi matadorlarning plashi kabi yoyib to'satdan ko'chani to'sib oldi. U buqalar bilan o'ynashmoqchi bo'lgandi. Ikkala politsiyachi unga tashlanib, bittasi yoqasidan tutdi, ikkinchisi tayog'i bilan boshiga tushirdi, kyin olomon bilan buqalar o'tib ktguncha uni dvorga qisib turishdi. Buqalar oldiga tupshb yugurayotgan odamlar bag'oyat ko'pligidan sirkning darvozasi tiqilinch bo'lib ktdi, hammayog'iga loy sachragan bahaybat buqalar muguzlarini silkitib olomon ortidan quvardi. Buqalardan biri oldinga o'tib ro'parasida chopib ktayotgan kishining bliga muguzini sanchib boshi uzra ko'tardi. Muguz badaniga sanchilgach, qo'llari shalvirab, boshi osilib qolgan kishini zarb bilan yrga otdi. Kyin qochayotganlardan yana birini quvgandi, u olomon orasiga kirib olishga ulgurdi, olomon esa darvozadan yopirilib o'tdi, ortidan buqalar kirishdi. Sirkning qizil darvozasi yopildi, tashqariga qaragan balkonlardagi odamlar amfitatr ichiga shoshilishdi, qiyqiriq sadosi ko'tarildi, kyin yana qiyqiriq eshitildi.
Buqa suzgan odam payhon qilingan balchiqda muk tushib yotardi. Olomon dvordan oshib tushayotganda boshqa hch narsani ko'rolmadim, chunki odamlar uni qurshab olgandi. Sirk tomondan qiyqiriq ovozi kldi. Har bir qiyqiriq buqaning olomonga tashlanganini bildirardi. Qiyqiriqlardan ichkarida dahshatli voqalar yuz brayotganini anglash mumkin edi. Kyin osmonga mushak otildi, bu maydondagi buqalar korralga haydab kiritilganini bildirardi. Dvordan uzoqlashib shaharga qaytib ktdim.
Shaharga qaytib klib, bo'g'irsoq yb, kof ichib olish maqsadida yana kafga kirdim. Ofitsiantlar polni artib, stollarni tozalashayotgan ekan. Ulardan biri yonimga klib buyurtmamni qabul qildi.
 - ncierro paytida biror voqa yuz brdimi?
 - Hammasini ko'rolmadim. Odamlardan biri qattiq jarohatlandi.
 - Qayridan?
 - Mana bu yridan. - Bir qo'limni orqamga, ikkinchisini ko'kragimning muguz tshib chiqishi mumkin bo'lgan o'rnini ko'rsatdim. Ofitsiant boshini chayqab qo'ydi-da, stol ustidagi ushoqlarni sochiq bilan ylpib-surib tushirdi.
 - Jarohati og'ir ekan, - ddi u. - Mana, sportning foydasi. Mana, ermakning oqibati.
U kof qaynatilgan dastasi uzun choynak bilan sut idishini olib kldi. Kof bilan sutni katta piyolaga quydi. Ofitsiant boshini chayqab qo'ydi.
 - Agar orqasidan suzgan bo'lsa, jarohati og'ir ekan, - ddi u. Kof choynagi bilan sut idishini stolga qo'yib ro'paramga o'tirdi. - Og'ir jarohat. Ermak oqibati. Shunchaki ermak db bo'lgan. Bunga nima dysiz?
 - Bilmadim.
 - Nima ham drdingiz. Ermakning oqibati bu. Ko'ryapsizmi, ermak nimalarga olib kladi.
 - Siz a aficionadolardan emasmisiz?
 - Mn-a? Buqa o'zi nima dgani? Shunchaki hayvonda. Qo'pol hayvon. - U o'rnidan turib qo'llarini beliga tirab oldi. - Orqasidan tshib chiqibdi-ya. Badanni teshib chiqqan jarohat. Ko'ryapsizmi, bu - ermakning oqibati.
U yana boshini chayqab qo'yib idishlarni olib ko'chada ikki kishi kafning yonidan o'tayotgandi, ofitsiant ularni chaqirdi. Ikkalasining ham qiyofasi g'amgin edi. Bittasi boshini chayqab qo'ydi.
 - Murto! - dedi u qichqirib. Ofitsiant bosh irg'ab qo'ydi. Ular yo'lda davom etdi. Aftidan, qayoqqadir shoshilishayotgan edi. Ofitsiant yonimga kldi.
 - Eshitdingizmi? Muerto! O'libdi. U olamdan o'tibdi. Muguz tshib chiqibdi. Tongni xushchaqchaq o'tkazmoqchi bo'luvdi. Haddan tashqari xunuk voqa.
 - Qayg'uli hol.
 - Buni hcham ermak db bo'lmaydi.
Kunduzi biz o'ldirilgan odamning ismi Visnto Girons ekanini va u Tafail yaqinidagi qishloqdan klganini bilib oldik. Yoshi yigirma sakkizdayoq ekanini, o'zining frmasi, xotini, ikki farzandi borligini gaztadan o'qib oldik. Uylanmasdan oldin ham, hozir ham u har yili sayilga kelarkan. Ertasiga marhum bilan vidolashish uchun xotini Tafaildan ytib kldi, indiniga avliyo Frmini butxonasida janoza o'qildi-da, kyin Tafail raqs jamiyatining a'zolari tobutni ko'tarib vokzalga olib ktishdi. Tobutning oldida do'mbira va surnay chalib ketishdi, ortidan xotini va ikki farzan bordi. Ulardan kyin Pamplon, Estli, Tafant va Sangsa raqs jamiyatlarining dafn marosimiga qolish niyati bo'lgan barcha a'zolari klishardi. Tobutni yuk vagoniga ortishdi. Tul qolgan ayol bilan ikki bolasi esa uning yonidagi uchinchi klassli ochiq vagonga o'tirishdi. Pozd bir siltanib oldi, kyin yassitog'ni chtlab pastlikka ohista yurdi-yu, shamol bug'doyzorni chayqatib turgan tkislik bo'ylab Tafail tomon yldk uchib ktdi. Visnt Gironsni o'ldirgan buqaning laqabi qoralab bo'lib, u Sanxes Tabrno qo'tonida 118-raqamli ekan. Qoralab o'sha kuni Pdro Romro mahv etgan uchinchi buqa bo'ldi. Olomonning qiyqirig'i ostida uning qulog'ini ksib Pdro Romroga brishdi, o'z navbatida u Brtga uzatdi. Brt qulog'ni mning dastro'molimga o'rab qo'ydi-da, kyin ikkalasini ham Muratti sigartasi qoldiqlari bilan birga Pamplonda, Montoyaning mhmonxonasidagi o'zining karavoti yonida turadigan stolcha g'aladonida qoldirdi.
Mhmonxonaga qaytib klganimda tungi qorovul hamon eshik yonidagi xarrakda o'tirardi. U tuni bo'yi shu yrda o'tirib chiqib, nihoyatda uyqisi klardi. Mehmonxonaga kirayotganimda qorovul o'rnidan turdi. Buqalarni tomosha qilgani sirkka borgan uchta xizmatchi ayol ham mn bilan birga ichkariga kirishdi. Ular o'zaro kulishib zinadan yuqoriga ko'tarilishdi. Mnam yuqoriga chiqib xonamga kirdim. Botipkamni ychib o'ringa cho'zildim. Balkonning ochiq eshigidan tushayotgan quyosh shu'lasi xonani yoritib turibdi. Uyqim klmadi. Kchasi soat uch yarimdan ham kch yotgan edim, oltida muzika sadolaridan uyg'onib ktdim. Ikkala jag'im og'riyapti. Barmoqlarim bilan silab qo'ydim. La'nati Kon. Haqorat so'zini eshitganidayoq u birortamizga musht tushirib, jo'nab qolishi krak edi. Brt mni svadi, db judayam ishongandi. U shu yrda qolaman, fidoiy svgim tantana qiladi, db o'ylardi.
Eshik taqillab qoldi.
 - Kiravring.
Bill bilan Maykl kirib klishdi. Karavotga o'tirishdi.
 - Mana bu ncierro, - ddi Bill. - Mana buni nciero dsa bo'ladi.
 - Siz bormadingizmi? - so'radi Maykl. - Bill, qo'ng'iroq qiling, pivo olib klishsin.
 - Zap subhidam bo'ldi-da! - dedi Bill. U yuzini artdi. - Eh, xudo-, zap subhidam bo'ldi-da! Buning ustiga Jyk bunaqa bo'ldi. Bchora Jyk, bokschiga jonli nishonning o'zginasi bo'libdi-ya.
 - Sirk maydonida nima bo'ldi?
 - E, xudo-! U yrda nima bo'lganidi, Maykl? - ddi Bill.
 - Bahaybat buqalar yugurishdi-da, - ddi Maykl. - Oldinda esa olomon borardi, shunda bir odam toyib ktib yiqildi-yu, xaloyiqning tagida qoldi.
 - Buqalar esa to'ppa-to'g'ri ularning ustiga bostirib: klishdi, - dedi Bill.
 - Ichkarida kimnidir dodlaganini eshituvdim.
 - Edna dodlab yubordi, - ddi Bill.
 - Olomon orasidan allaqanday odamlar otilib chiqishdi-yu, ko'ylaklarini hilpiratib, buqalarni chalg'itmoqchi bo'lishdi.
 - Buqalardan biri gir aylanib yugurib, duch klgan odamni to'siq ortiga itqitavrdi.
 - Yigirmatacha odamni harbiy kasalxonaga olib ktishdi, - ddi Maykl.
 - Zap subhidam bo'ldi-da, - ddi Bill. - O'z joniga qasd qilib, o'zlarini to'ppa-to'g'ri buqa muguziga urganlarni politsiyachilar dam-badam olib ktib turishdi.
 - Ho'kizlar axiyri ularni qo'tonga haydab kiritishdi, - ddi Maykl.
 - Lkin bunga kamida bir soat vaqt ktdi.
 - Aslini olganda chorak soat davom etdi, - e'tiroz bildirdi Maykl.
 - Qo'ysang-chi, - ddi Bill. - Siz axir urushda bo'lgansiz-ku. Mnga bu hangoma ikki yarim soat davom etgandk tuyulib ktdi.
 - Pivo qani? - so'radi Maykl.
 - Go'zal Ednani qayoqqa yo'qotdinglar?
 - Hozirgina uni uyiga kuzatib qo'ydik. Uxlagani ktdi.
 - Unga yoqdimi?
 - Judayam. Unga har kuni ertalab shunaqa bo'ladi, - ddik.
 - U nihoyatda qoyil qoldi, - ddi Maykl.
 - Bir payt Edna bizni ham maydonga tushishimizni istab qolsa bo'ladimi, - ddi Bill. - U srg'ayrat odamlarni yoqtirarkan.
 - Bu bilan mnga qarz brganlarga nisbatan insofsizlik qilgan bo'lishimni unga tushuntirdim, - ddi Maykl.
 - Zap subhidam bo'ldi-da! - ddi Bill. - Tunni aytmaysizmi!
 - Jag'ingiz qalay, Jyk? - so'radi Maykl.
 - Og'riyapti.
Bill kulib yubordi.
 - Nga uni stul bilan tushirib qolmadingiz?
 - Sizga aytishga oson, - ddi Maykl. - Sizni ham bir urib ag'dargan bo'lardi. Mn es-hushimni yig'ib olishga ulgurolmay qoldim. U ro'paramda turgandi, bir vaqt qarasam, mn yo'lkada o'tiribman, Jyk esa stolning tagida yotibdi.
 - Kyin u qayoqqa ktdi? - so'radim mn.
 - Mana u! - dedi Maykl. - Mana, pivo kltirayotgan jozibali ldi.
Xizmatchi ayol patnisdagi pivo shishalari bilan stakanlarni stol ustiga qo'ydi.
 - Endi yana uch shisha kltiring, - ddi Maykl.
 - Kon mni urganidan kyin qayoqqa ktdi? - so'radim Billdan.
 - Hali xabaringiz yo'qmi? - Maykl shishani ochdi. U stakanni shishaning og'ziga yaqinlashtirib pivo quydi.
 - Rostanam bilmaysizmi? - so'radi Bill.
 - U bu yrga qaytib klib Brt bilan matador bolani uning xonasidan topibdi-da, kyin bchora, baxtiqaro matadorni urib rasvosini chiqaribdi.
 - Nima-a?
 - Ha, ha.
 - Zap g'aroyib tun bo'bdi-da! - dedi Bill.
 - U bchora, baxtiqaro matadorni o'ldirib qo'yishiga sal qolibdi. Kyin Kon Brtni olib chiqib ktmoqchi bo'libdi. Aftidan, uni nomusli ayollar qatoriga qo'shmoqchi bo'lgan. G'oyat ta'sirli ko'rinish.
U bir stakan pivoni dam olmay ichvordi.
 - Kon eshakning xuddi o'zginasi ekan.
 - Kyin nima bo'ldi?
 - Brt unga ko'rsatib qo'yibdi. Uning adabini bribdi. O'shanda o'zini qoyilmaqom tutgan bo'lishi krak.
 - Bo'lmasam-chi! - db qo'ydi Bill.
 - Shundan kyin Kon butunlay bo'shashib ktib, matador bilan qo'l olishib kchirim so'ramoqchi bo'libdi. U Brtning ham qo'lini qisib kchirim so'rashga urinibdi.
 - Bilaman, u mndan ham qo'limni qisib kchirim so'ragandi.
 - Shunaqami? Xo'sh, ular rad etishibdi. Matador o'zini qoyilmaqom tutibdi. U hch nima dmabdi-yu, ammo har musht tushirganda yiqilib oyoqqa turib ktavribdi, keyin yana yiqilibdi. Bari bir. Kon uni sulaptira olmabdi. Kulgili chiqqan bo'lishi krak.
 - Bularni qayoqdan bila qoldingiz?
 - Brt aytib brdi. Uni ertalab ko'rgandim.
 - Xo'sh, oxiri nima bilan tugabdi?
 - Bo'lmasa quloq soling: matador karavotga o'tiribdi. U o'n bsh martacha yiqilibdi-yu, lkin nuqul mushtlashmoqchi bo'laveribdi. Brt uni ushlab olib o'rnidan turg'azmabdi. Matador holsizlanib qolgan bo'lsa ham Brt uni tutib qololmabdi, Romro o'rnidan turibdi. Shunda Kon endi mushtlashmasligini aytibdi. Bunaqa ish yaramaydi, bu razillik bo'ladi, dbdi. Shunda matador zo'rg'a qadam bosib u tomon yuribdi. Kon dvorga tislanibdi. Qani, mushtlashmaysizmi? Yo'q, - dbdi Kon. - Bu mn uchun sharmandalik bo'ladi. - Shunda matador bor kuchini to'plab, basharasiga tushiribdi-da, o'zi ham polga o'tirib qolibdi. Brtning aytishicha, u o'rnidan turolmabdi. Kon uni ko'tarib karavotga yotqizib qo'ymoqchi bo'libdi. Matador, agar Kon qo'lini tkkizsa, uni o'ldirishini, agar Kon ertalabgacha shaharda qolgunday bo'lsa, bari bir o'ldirishini aytibdi. Kon yi?labdi, Brt uning adabini beribdi, u qo'llarini qisib kchirim so'ramoqchi bo'libdi. Buni boya aytgandim.
 - Xulosasini aytib qo'yaqoling, - ddi Bill.
 - Shunday qilib, matador polga o'tirib olibdi. U o'rnidan turib Konni yana bir marta urish maqsadida kuch to'plabdi. Brt har qanday qo'l olishuvlarni rad etibdi, Kon esa yig'lab uni svishini aytibdi, Brt bunaqa eshshaklik qilish yaramaydi, dbdi. Kyin Kon matadorning qo'lini olish maqsadida ustiga egilibdi. Bilasizmi, yaxshilikcha tarqalaylik, dmoqchi bo'libdi. Kchirim so'rabdi. Shunda matador qulochkashlab basharasiga yana bir musht tushiribdi.
 - Boplabdi, bolakay, - ddi Bill.
 - Endi Kon adoi tamom bo'ldi, - ddi Maykl. - Endi Konda mushtlashish ishtiyoqi butunlay qolmaganiga imonim komil.
 - Brtni qachon ko'ruvdingiz?
 - Bugun. Buyumlaridan u-buni olmoqchi bo'lib kelgan ekan. U o'zining Romrosini boqib o'tiribdi.
U yana bitta shishani ochdi.
 - Brt rosayam qiynalyapti, lkin u bmorni parvarish qilishni yaxshi ko'radi. Biz shu yo'sinda tanishgandik. Kasalligimda mni boqib o'tirgandi.
 - Bundan xabarim bor, - ddim mn.
 - Rosa kayfim oshdi-da, - ddi Maykl. - Lkin bundan kyin ham ichavrsam krak. Albatta, bu kulgili, ammo ko'ngilga unchalik yoqmaydi-da.
U pivodan ichdi.
 - Bilasizmi, Brtga shu haqdagi fikrimni aytgandim. Mn unga, agar yahudiy, matador va shularga o'xshagan boshqa qalang'i-qasang'ilar bilan ilakishib yursang, oqibati yaxshi bo'lmaydi, ddim. - U menga engashib so'radi: - Jyk, pivongizni ichsam maylimi? Sizga yana olib klib brishadi.
 - Marhamat, bmalol, - ddim mn. - Bari bir ichmoqchi emasdim.
Maykl shishani ochishga tutindi.
 - Balki, o'zingiz ochib brarsiz?
Mn simini olib tiqinini chiqardim-da, unga pivo quyib berdim.
 - Bilasizmi, Brt o'zini qoyilmaqom tutibdi, - so'zida davom etdi Maykl. - U hammavaqt shunaqa. Yahudiy, matador va boshqa shunga o'xshaganlar xususida janjal ko'taruvdim, bilasizmi, nima db javob qildi: - Sizning britan zodagonlariga xos boyvuchchali oqsuyakligingizdan to'yib ktganman, ddi.
U stakandagi pivodan ho'plab qo'ydi.
 - Bunisi qoyil. Bilasizmi, Brtga ldi unvonini brgan o'sha Eshli dngizchi bo'lgandi. Barontlarning to'qqizinchisi. Uyda bo'lganida, u karavotda yotishni xohlamas ekan. Brtni yrda yotishga majbur qilarkan. Oxiri, butunlay aqldan ozgach, u Brtni o'ldiraman, db qo'rqitadigan bo'libdi. Doim to'pponchasini o'qlab yotarkan. Uxlab qolganidan so'ng Brt to'pponchaning o'qlarini olib qo'yarkan. Uni baxtiyor turmush kchirdi, db bo'lmaydi. Aslida, bu razillikning o'zginasi. Shu sababli u hozir hamma narsadan quvonib yuradi.
Maykl o'rnidan turdi. Uning qo'llari titrardi.
 - Xonamga ktdim. Bir oz mizg'ib olishga urinib ko'ray-chi.
U jilmayib qo'ydi.
 - Shu sayilni db juda kam uxlayapmiz-da. Mn bunga chk qo'yib yaxshilab uxlab olmoqchiman. Kam uxlaganim yomon-da. Asablaring qo'zg'ab ktadi.
 - Soat o'n ikkida Irunyaning kafsida uchrashamiz, - ddi Bill.
Maykl chiqib ktdi. Eshikni ochib qo'shni xonaga kirgani eshtildi. Kyin u qo'ngiroq chaluvdi, xizmatchi ayol klib, eshikni taqillatdi.
 - Oltita pivo bilan bir shisha fundador olib kling, - ddi unga Maykl.
 - Si, senorito.
 - Mnam uxlagani boraqolay, - dedi Bill. - Bchora Maykl. Kcha uni db katta janjal chiqib ktdi.
 - Qayrda? Milan mayxonasidami?
 - Ha. O'sha yrda bir paytlari Kapida Brt bilan Mayklning qarzini to'lagan allaqanday kimsa borekan. U rosa adabsizlik qildi.
 - Bu voqani eshituvdim.
 - Mn bilmagan ekanman. Allaqanday bir odamning bunaqa so'kishga haqqi borligi xunuk bo'ldi-da.
 - Ha, shunisi yomon.
 - Juda xunuk ish bo'ldi. Kimnidir bunga haqqi borligi jahlimni chiqaryapti. Xo'p, mn ktdim.
 - Sirkda o'lganlar bo'ldimi?
 - Mnimcha, bo'lmadi. Faqat og'ir jarohatlanganlar bor.
 - Yo'lakda bittasini suzib ktdi.
 - Shunaqami? - dedi Bill.
 
O'n sakkizinchi bob

Tush paytida uchalamiz kafda to'plandik. Kaf tiqilinch edi. Biz qisqichbaqa yb, pivo ichdik. Shahar odamlar bilan to'lib-toshgan. Ko'chalarni olomon bosib ktgan. Biarritsa bilan San-Sbastyandan paydar-pay ytib klayotgan kattakon avtomobillar maydon chkkasida saf tortishyapti. Avtomobillar buqalar jangiga odamlarni olib klishyapti. Turistlarning avtobuslari xam klibturibdi. Avtobuslarning birida yigirma bsh nafar ingliz ayoli kldi. Ular kattakon oq mashinada o'tirib durbinda bayramni tomosha qilishardi. Raqqoslar butunlay mast edi. Bayramning so'nggi kuni o'tmoqda edi. Bayram go'yo slob kabi uzluksiz oqib borar, faqat mhmonlar o'tirgan avtobus va mashinalargina kichik-kichik orolchalarga o'xshab ko'rinardi. Mashinalar bo'shab, olomon mhmonlarni domiga tortib olardi. Keyin ular ko'rinmay ktishar, faqat kaf stollarini band qilib zich o'tirgan qora kalga ko'ylakli dhqonlar orasida ularning bu joylarga yarashmagan sportchi kamzullari dam-badam ko'zga tashlanib qolardi. Bayram hatto Biarritsadan klgan ingliz ayollarini ham o'z domiga tortgan bo'lib, ularning stoli yoniga yaqin bormasang, kimligini payqab olishing ham qiyin bo'ladi. Ko'chalarda muzika sadolari tinmasdi. Do'mbiralar do'pillab, surnaylar chiyillardi. Kafning ichkarisida stol chtlarini ushlab yoki bir-birlarining ylkalaridan quchib erkaklar yo'g'on ovozda qo'shiq aytishardi.
 - Ana, Brt klyapti, - ddn Bill.
Boshimni ko'tarib qaradim. Brt maydondagi olomon orasidan xuddi uning sha'niga bayram bo'layotgandk va bu unga ham xush yoqayotgandk, ham bir oz kulgili tuyula-yotgandk grdayib qadam tashlardi.
 - Hello, do'stlar! -dedi u. - O'lgudk ichgim klyapti.
 - Yana bitta pivo kltiring, - ddi Bill ofitsiantga.
 - Qisqichbaqa ham olaklaymi?
 - Mayli.
 - Kon jo'nab ktdimi, - so'radi Brt.
 - Ha, - ddi Bill. - U mashina yollab jo'nab ktdi. Pivoni kltirishdi. Brt krushkani ko'tarib ichmoqchi bo'luvdi, qo'li qaltirab ktdi. Buni szib jilmayib qo'ydi-da, egilib bir ho'plam ichdi.
 - Yaxshi pivo ekan.
 - Judayam yaxshi, - ma'qulladim mn. Maykldan xavotir olayotgandim. Mijja qoqmaganiga imonim komil edi. Aftidan, nuqul ichavrganu ammo o'zini tutib turganga o'xshardi.
 - Kon sizni do'pposlaganini eshitib qoldim, Jyk, - dedi Brt.
 - Yo'g'-. Turtib yiqitvordi. Shugina xolos.
 - Lkin u Pdro Romroni rosayam kaltakladi, - ddi Brt. - Uni qattiq do'pposladi.
 - Ahvoli-qalay?
 - Hchqisi yo'q o'tib ktadi. Faqat xonasidan chiqqisi klmayapti.
 - Ko'rinishi qanaqa?
 - Yomon. Qattiq kaltaklangan. Unga siz bilan biroz gaplashib klaman, ddim.
 - U maydonga tushadimi?
 - Albatta. Agar e'tiroz bildirmasangiz, sizlar bilan birga boraman.
 - Do'stingning ahvoli qalay? - so'radi Maykl. Brt aytgan gaplarning birortasini ham eshitmagandi. - Brt matador bilan topishib olibdi, - ddi u. - Brtning Kon ismli yahudiy do'sti bor edi, lkin u yaroqsiz chiqib qoldi.
Brt o'rnidan turdi.
 - Bunaqa bma'ni gaplarni eshitishni istamayman, Maykl.
 - Do'stingning ahvoli qalay?
 - A'lo darajada, - ddi Brt. - Bugun uni maydonda ko'rasan.
 - Brt matador bilan topishib olibdi, - ddi Maykl. - Xushsurat matador bilan.
 - Iltimos, mni kuzatib qo'ying, Jyk. Siz bilan gaplashib olmoqchiydim.
 - Matadoring haqida unga gapirib br, - dedi Maykl. - Matadoringni jin ursin! -U stolni turtib yuborgandi, pivo krushkalari-yu, qisqichbaqalar solingan likopcha taraqlab yrga tushdi.
 - Ktdik, - ddi Brt. - Bu yrdan ktaqolaylik. Maydondagi olomon orasidan o'tayotganimda undan so'radim:
 - Xo'sh, qalay?
 - Nonushtadan kyin to buqalar jangigacha uni ko'rolmayman. Do'stlari uni kiyintirgani klishadi. Aytishiga qaraganda, do'stlari mn tufayli undan juda ranjishibdi.
Brtning ko'zlari chaqnaydi. U baxtiyorlik og'ushida. Quyosh porlab turibdi, osmon musaffo.
 - O'zimni xuddi qayta tug'ilgandk his qilyapman, - ddi Brt. - Buni hatto tasavvur ham qilolmaysan, Jyk.
 - Mndan biror narsa krakmi snga?
 - Yo'q, mn bilan sirkka birga borsang bo'lgani.
 - Nonushtada ko'rishamizmi?
 - Yo'q. Mn Romro bilan nonushta qilaman.
Biz mhmonxona zinasi yonidagi ark ostida turardik. Mhmonxonadan stollarni olib chiqib ark tagiga qo'yishmoqda edi.
 - Parkda aylanib klmaymizmi? - so'radi Brt. - Mxmonxonaga qaytgim klmayapti. Romro uxlab yotgan bo'lsa krak.
Biz tatrning yonidan o'tib maydonning oxirigacha bordik, kyin olomon bilan birga do'kon va kulgixonalar yoqalab yarmarkaga ytib oldik. So'ng Paso-d-Sara-satoga eltuvchi ko'chaga burildik. Parkda bashang kiyinib olgan odamlarni ko'rdik. Ular parkning oxiridagi davra bo'ylab sayr qilishardi.
 - Uyoqqa bormaymiz, - ddi Brt. - Hozir mnga Ko'zlarini lo'q qilib tikilishlarini istamayman.
Quyosh nur sochib turibdi. Dngiz tomondan klgan yomg'ir va bulutlardan kyin kun ochiq va issiq bo'lishi kutilmoqda edi.
 - Mnimcha, shamol tinib qolsa krak, - ddi Brt. - Aks holda unga qiyin bo'ladi.
 - Mnimcha ham shunday.
 - U buqalarni baquvvat dyapti.
 - Ha, baquvvat.
 - Mana bu avliyo-Frmini butxonasimi? 
Brt butxonaning sarg'ish dvoriga qarab turardi.
 - Ha. Yakshanba kungi marosim shu yrdan boshlanuvdi.
 - Ichkariga kiramiz. Maylimi? Romroning haqiga duo o'qib chiqardim.
Charm qoplangan, og'ir, ammo osonlik bilan ochiladigan eshikdan kirdik. Ichkari qorong'i edi. Ibodatga to'planganlar ko'p ekan. Ko'zimiz nimqorong'ilikka ko'nikkandan kyingina ularni ko'rdik. Taxtadan ishlangan uzun skamykalardan birining yonida yonma-yon tiz cho'kdik. Bir-ozdan kyin Brtning o'rnidan turganini, ro'parasiga qarab qolganini szdim.
 - Ktamiz, - ddi bo'g'iq ovozda shivirlab. - Bu yrdan chiqaylik. Ibodatdan juda ta'sirlanib ktdim.
Jazirama ko'chaga chiqqanimizda, Brt shabadada tbranayotgan daraxt uchlariga qarab qo'ydi. Aftidan, ibodat uni yupatmagandi.
 - Chrkovda nga bunchalik asabiylanishimni bilolmayman-da, - ddi Brt. - Ibodatning hcham mnga nafi tgmaydi.
Yo'limizda davom etdik.
 - Diniy kayfiyatga kirib ktolmayman-da, - dedi Brt. - Ruxsorim to'g'ri klmaydi shkilli.
 - Bilasanmi, Romrodan hcham tashvish chkmayman, - dedi u birozdan kyin, - U mning quvonchim.
 - Juda soz.
 - Lkin, bari bir, shamolning tingani yaxshi.
 - Soat bshgacha tinib qolsa ajab emas.
 - Koshkiydi.
 - Ibodat qilsang bo'lardi, - ddim kulib.
 - Hcham mnga nafi tgmaydi. Nimaniki iltijo bilan ibodat qilsam ham, hch qachon ijobat bo'lmaydi. Snda-chi?
 - Bo'lib turadi.
 - Bma'ni gap! - dedi Brt. - Lkin ba'zi odamlarda shunaqa ham bo'lishi mumkin. Ko'rinishing taqvodorga uncha o'xshamaydi, Jyk.
 - Judayam taqvodorman-da.
 - Bma'ni gap! - dedi Brt. - Kl, bugunni va'zxonlik bilan o'tkazmaylik. Shundog'am bukun srg'alva bo'lyapti.
Kon bilan safar qilib klganidan buyon Brtni biror marta ham bunchalik baxtiyor va btashvish holda ko'rmagandim. Biz yana mhmonxona zinasi yoniga klib to'xtadik. Ichkaridan olib chiqilgan barcha stollarni odamlar allaqachon band qilib ovqatlanib o'tirishardi . - Maykldan xabardor bo'lib tur, - ddi Brt. - dayam bbosh bo'lib ktmasin.
 - Sizning do'stlar yuqori ktdi, - ddi nmis-metrdotl. U doim gap poylab yurardi. Brt unga o'girilib ddi:
 - Tashakkur. Yana bir nima dmoqchimisiz?
 - Yo'q, xonim.
 - Bo'pti, - dedi Brt.
 -Bizga stoldan uch kishilik joy qoldiring, - dedim nmisga.
U razilona tirjayib qo'ydi.
 - Xanum shu yrda ovqat yydi?
 - Yo'q, - dedi Brt.
 - Mn o'ylaydi, ikki kishiga bitta stol ytadi.
 - U bilan gaplashma, - ddi Brt. - Aftidan, Maykl janjallashganga o'xshaydi, - ddi zinadan yuqoriga chiqayotganimizda.
Zinada Montoyani uchratib qoldik. U ta'zim qildi-yu, ammo odatdagidk jilmaymadi.
 - Kafda uchrashamiz, - ddi Brt. - Rahmat snga, Jyk.
Xonamizning yonida to'xtadim. Brt yo'lakdan o'tib to'g'ri Romsroning xonasiga burildi. Taqillatmay kirib ktdi.
Mayklning eshigi yonida biroz turib, kyin taqillatdim. Javob bo'lmadi. Tutqichni ushlagandim, eshik ochilib ktdi. Xonada hamma narsa alg'ov-dalg'ov bo'lib ktgan. Chamadonlar ochiq, kiyimlar sochilib yotibdi. Karavot yonida qator bo'sh shishalar. Maykl o'rinda yotibdi, yuzi esa xuddi murdanikidk sarg'imtil edi. U ko'zini ochib mnga qaradi.
 - Salom, Jyk, - ddi u skin ming'illab. - Biroz uxlamoqchiydim. Ko'pdan bri mijja qoqmagandim.
 - Kling, ustingizni yopib qo'yay.
 - Hojati yo'q. Shundog'am isib ktyapman. Ktmang. Hali ko'zim ilingani yo'q.
 - Hozir uxlab qolasiz, xafa bo'lmang, qadrdonim.
 - Brt matador bilan topishib oldi, - ddi Maykl. - Lkin yahudiysi jo'nab ktdi.
U boshini o'girib mnga qaradi.
 - Ajoyib ish bo'ldi, to'g'rimi?
 - Ha. Endi uxlang, Maykl. Albatta uxlab olishingiz krak.
 - Ko'zim ktyapti. Biroz uxlab olay.
U ko'zlarini yumdi. Xonadan chiqib eshikni skin yopib qo'ydim. Bill xonamda gazta o'tib o'tirgan ekan.
 - Mayklni ko'rdingmn? -Ha.
 - Yur, nonushta qilib olamiz.
 - Bu yrda ovqatlanmayman. Mayklni zinadan olib chiqayotganimda anavi nmis judayam adabsizlik qildi.
 - U bizgayam adabsizlik qildi.
 - Yur, shaharda nonushta qilib klaqolaylik.
Biz zinadan tushaboshladik. Xizmatchi ayol sochiq yopilgan patnusni ko'tarib yuqoriga chiqmoqda edi.
 - Brtga nonushta olib ktyapti.
 - Bolakayga ham, - ddim mn.
Ark ostidagi ayvonda nmis-mtrdotl yonimizga kldi. Uning qip-qizil yanog'i yaltillardi. O'zi g'oyatda srtakalluf edi.
 - Ikki jntlmnga stol qoldirgandim, - ddi u.
 - O'zingiz o'tiravring, - ddi Bill. Biz ko'chaning narigi tomoniga o'tib oldik.
Maydonga olib chiquvchi ko'chalardan biridagi rstoranda ovqatlandik. Rstoranda nuqul erkaklar o'tirishibdi. Atrofni tamaki tutuni, mast-alast kishilarning ovozlari, shovqin-suron tutib ktgandi. Ovqati mazali ekan, vinosi ham yaxshi. Biz ko'p gaplashmadik. Kyin kafga borib bayram zavq-shavqi qaynab toshayotgan maydonni tomosha qilib o'tirdik. Brt nonushtadan kyin ko'p o'tmay ytib kldi. Brt Mayklning xonasiga ko'z tashlab o'tganini, uning uhlab yotganini aytdi. Kyin olomonga qo'shilib sirkka bordik. Brt birinchi qatorda Bill bilan mning o'rtamizda o'tirdi. Tagimizda kalxon - birinchi qator bilan qizil taxtali to'siq oralig'ida o'tish joyi bor edi. Ortimizdagi bton skamykalar bir onda tomoshabinlar bilan liq to'ldi. Oldinda, qizil taxtali to'siq ortidagi sahnaning tep-tkis yotqizilgan qizg'ish qumi ko'zga tashlanadi. Soyadagi qum yomg'irdan kyin biroz namiqqan bo'lib tuyulsa-da, oftobda qurib, qotib, silliqlanib ktgandi. Xizmatchi va matadorlarning shaxsiy malaylari ylkalarida tol novdasidan to'qilgan savatlarni ko'tarib yo'lkadan o'tishdi. Konga blangan plash bilan mult'lar o'rab-o'rab savatlarga joylangan. Matadorlarning malaylari og'ir charm g'iloflarni, shamshirlarning qizil dastasi hammaga ko'rinib turadigan qilib, to'siqqa suyab qo'yishdi. Ular qop-qora dog'li qizil multni yoyib, matoning tkis turishi va matadorning ushlashiga oson bo'lishi uchun ziyiga tayoqcha tiqib qo'yishdi. Brt bu ishlarni diqqat bilan kuzatib o'tirdi. Matador hunariga xos hamma narsa uni qiziqtirardi.
 - Plash bilan multlarning hammasiga uning ismi yozib qo'yilgan, - ddi Brt. - Nga buni mult db atalarkin?
 - Bilmadim.
 - Bularni hch yuvishadimi o'zi?
 - Yuvishmasa krak. Aks holda o'ngib ktishi mumkin,
 - Qonga blanavrib dag'allashib ktgan bo'lsa krak? - so'radi Bill.
 - Qiziq, - ddi Brt. - Qonga hcham e'tibor brmas ekanman.
Pastda, torgina yo'lakda xizmatchilar tayyorgarlikni tugallashmoqda edi. Hamma o'rinlar to'ldi. Yuqoridagi barcha lojalar ham band qilib bo'lindi. Przidnt lojasidagi krslodan tashqari birorta bo'sh o'rin qolmadi. U klishi bilan jang boshlanadi. Ro'paramizda, tep-tkis qumning narigi tomonida, korralning baland darvozasi yonida plashlarini bilaklariga tashlab olgan matadorlar arnaga chiqish signalini kutib o'zaro gaplashib turishibdi. Brt durbindan ularga qaradi.
 - Ko'rishni istaysizmi?
Durbindan qarab uchala matadorni ko'rdim. Romrs o'rtada, uning chap yonida Blmont, o'ng tomonida Marsyal turibdi. Matadorlarning ortida ularning kuad rillari, yana nariroqda, korral darvozasida va qo'tonning ochiq maydonida pikadorlar yuribdi. Romro qora kostyum kiyib olgan. Uchburchak shapkasini ko'zigacha tushirib qo'ygan. Yuzini ko'rishga shapkasi xalaqit brayotgan bo'lsa ham, lkin mnga basharasi abjag'i chiqqandk bo'lib tuyuldi. U to'ppa to'g'ri oldinga qarab turardi. Marsyal sigartini kaftiga yashirib ehtiyotkorona chkmoqda. Blmont ham to'g'riga qarab turardi, chhrasi so'lg'in, xuddi bo'rinikiga o'xshash uzun jag'i bo'rtib chiqan. U bo'shliqqa tikilib qolgandi. Na uning, na Romroning boshqalar bilan ishi yo'qdk tuyulardi. Ular hch kimni szishmasdi. Matadorlar tpasida, lojada qarsak chalindi - przidnt paydo bo'ldi-yu, durbinni Brtga uzatdim. Qarsaklar chalindi. Muzika sadolari yangradi. Brt durbindan tomosha qilib turdi.
 - Siz ham ko'ring, - ddi Brt.
Durbindan qarab Blmontning Romroga nimadir dyayotganini ko'rdim. Marsl qaddini rostlab sigartni tashladi -uchala matador boshlarini g'oz tutgan holda to'g'riga qarab, bo'sh qo'llarini silkitib tantanali yurishni boshlab brishdi. Matadorlar plashining etagidan tutib bo'sh qo'llarini silkitgan holda uch kuadril, kyin uzun nayzalarini ko'tarib pikadorlar yurishdi.. Eng oxirida xachir qo'shilgan ikkita arava bilan xizmatchilar klishardi. Matadorlar przidnt lojasining ro'parasiga klib uchburchak shapkalarini ychmay ta'zim qilishdi-da, kyin shundoqqina tagimizdagi to'siqning yoniga klishdi. Pdro Romro tilla bilan tikilgan og'ir plashiniychib, to'siq ustidan shaxsiy malayiga uzatdi. Unga nimadir ddi. Endi, Romro bizga yaqin klib turganda labi shishib ktgani, ko'zining atroflari qontalash bo'lib qolgani yaqqol ko'rinardi. Shishinqiragan yuzi momataloq bo'lib ktgandi.
Romroning malayi plashni olib Brtga qarab qo'ydi, kyin yoniga klib unga plashni uzatdi.
 - Plash bilan tizzangizni yopib o'tiring, - ddim Brtga.
Brt engashib oldi. Plash anchagina og'ir va bukilmaydigan edi. Romronish malayi unga o'girilib qaradi-da, boshini chayqab nimadir ddi.
 - Unga plashni yopib o'tirishingiz yoqmayapti, - ddi yonimda o'tirgan kishi Brtga engashib. - Uni tizzangizga taxlab qo'yishingizni istayapti.
Brt og'ir plashni taxlab qo'ydi.
Romro bizga qaramasdi. U Blmont bilan gaplashib turardi. Blmont o'zining plashini do'stlariga uzatib yuborgandi. U bo'rilarga xos tirjayish bilan do'stlariga qarab qo'ydi. Romro to'siqdan egilib suv so'radi. Unga ko'za kltirib brishuvdi, Romro jang paytida kiyadigan plashining astarini ho'lladi-da, kyin etagini qumga bulab tuflisi bilan toptadi.
 - Nga bunaqa qilyapti? - so'radi Brt.
 - Shamolda hilpiramay ogir bo'lib turishi uchun shunaqa qilyapti.
 - Chhrasi mnga yoqmayapti, - ddi Bill.
 - O'ziniyam noxush szyapti-da, - ddi Brt. - Uni o'rnidan turg'azmaslik krak edi.
Birinchi buqani Blmont o'ldirdi. Blmont jangni judayam yaxshi olib bordi. Ammo u shu chiqishiga o'ttiz ming pst haq oladi, odamlar uni tomosha qilish maqsadida tun bo'yi navbat kutib bilt sotvolishgan, shu sababli Blmontdan juda zo'r - yaxshidan ko'ra a'lo darajada jang qilishini talab etishardi. Blmotsning joziba kuchi shundan iborat ediki, u buqaga yaqin turib, jang qilardi. Jang paytida buqa bilan matadorning o'rtasidagi masofani tomoshabinlar farq qilib turishadi. Matador o'z o'rnida turganda nisbatan xavf-xatarsiz bo'ladi. Buqaga yaqinlashgan sayin unga o'lim xavfi kuchayavradi. Blmont mahorati gullagan davri-da nuqul buqaning yonginasiga o'tib jang qilardi. Bu bilanu odamlarni bir falokat yuz brmasa go'rga edi, dya yurak hovuchlab o'tirishga majbur etardi. Odamlar Blmontni ko'rish uchun, mana shu tahlikali hayajonni boshlaridan kchirish uchun, qolavrsa, balki Blmont o'limining shohidi bo'lish uchun buqalar jangiga klishardi. Bundan o'n bsh yil avval, agar Blmontni arnada ko'rishni istasang, tirikligida harakatingni qilib qol, dyishardi. O'shandan bri u mingdan ortiq buqani mahv etdi. Blmont maydonni tark etgandan kyin uning faoliyati haqida afsonalar to'qildi, jangohga yana qaytganidan kyin esa tomoshabinlarning hafsalasi pir bo'ldi, chunki birorta matador, shu jumladan, Blmontning o'zi ham afsonada bayon etilganidk buqaga nihoyatda yaqinlashib jang qilolmagandi.
Buning ustiga Blmont shart qo'yadigan qiliq chiqardi: o'ziga haddan tashqari yirik buqalarni qo'ymaslikni, ularning muguzlari esa unchalik xavfli bo'lmasligini talab qilardi, shu sababli fojiali hodisani orziqib kutish lazzati puchga chiqib, hushtakbozlik avjga chiqardi. Bundan toliqib ktgan Blmontning o'z imkoniyatidan uch barovar ortiq shiddat bilan jang qi-lishini kutgan tomoshabinlar o'zlarini aldangan hisoblashar va bundan nafratlangan Blmontning bo'rilarga xos jag'i osilib tushib, yuzi sarg'imtil tusga kirardi, alam azobi kuchaya borgan sayin u skin harakat qilardiyu, tomoshabinlar baqiriq-chaqiriqdan amaliy ishga o'tib ktishsa ham uning chhrasida hamon nafratlanish ifodasi ko'rinib turardi. Bugunni u katta g'alaba kuni bo'ladi, db o'ylagandi, ammo amalda tahqirlanish va haqorat kuni bo'lib chiqdi, oqibatda bir paytlari o'zi buyuk g'alabalarga erishgan maydonga yostiqchalar, non burdalari, turli-tuman sabzavot va mvalar yog'ildi. Uning jag'i battar osilib ktdi. Gohida, ayniqsa xavotirli qichqiriqlar paytida u boshini o'girib, o'zining bo'ri tishlarini ko'rsatib, irjayib qo'yardi, biroq sar'gimtil yuzi oppoq oqarib ktmaguncha har bir harakati borgan sayin unga azob brardi. U ikkinchi buqani o'ldirgach, yostiq va burda-surda non irg'itish to'xtaganidan kyin, o'sha bo'rilarga xos irjayish bilan, o'sha nafratomuz nigoh bilan przidntni tabrikladi-da, shamshirini artib g'ilofiga joylab qo'yish uchun to'siq osha malayiga uzatib kalxonga kirdi va hch nimaga qaramay, hch kimga quloq solmay, faqat og'riqqa bardosh brib boshini qo'llari orasiga olgancha tagimizdagi to'siqqa suyandi. Nihoyatu boshini ko'tarib suv so'radi. Bir ncha qultum ichdi, suv bilan og'zini chayqab bo'lib plashini oldi-da, maydonga qaytdi.
Tomoshabinlar Blmontdan sovib, Romroni yoqtirishardi. Romro to'sig'dan o'tib, buqaga ro'para bo'lgan daqiqadan boshlaboq uni olqishlay boshlashdi. Blmont ham Romroni kuzatib turdi, sir boy brmay zimdan kuzatdi. Marsyalga u e'tibor brmasdi. Marsyalning nimalarga qodir ekanini u oldindan bilardi. Blmont musobaqa taqdirini hal bo'lgan hisoblab, Marsyal bilan raqobatlashish maqsadida maydonga qaytdi. U Marsyal va dkadnt maktabining boshqa allomalari bilan musobaqalashaman, db o'ylab, o'zining vijdonan bajaradigan ishi dkadntlar txnikasining soxta chiroyidan farq qilishini, maydonda paydo bo'lishining o'zi obro' olish uchun ytarli bo'lishini yaxshi bilardi. Uning maydonga birinchi chiqib obro' qozonishini Romro puchga chiqardi. Romro ishni puxta bajarar - harakatlarini bir tkisda, xotirjam va chiroyli amalga oshirardi. Tomoshabinlar buni his etishdi, hatto Biarritsadan klgan turistlar ham, hatto Amrika elchisi ham buni payqab qolishdi. Bunaqa musobaqaga Blmont klmagan bo'lardi, chunki bunaqasi faqat og'ir jarohat yoki o'lim bilan tugashi mumkin edi. Blmontning avvalgi kuch-quvvati yo'q. U endilikda maydonda eng yuksak tantanavor kayfiyatni his etmasdi. Umuman bunday daqiqalarning mavjudligiga ishonmasdi. Hamma narsa o'zgarib ktdi, endi uning qalbidagi hayot uchqunlari ham onda-sonda yalt yult qilib qolardi. Hozir ham ishida avvalgi buyuklikning shu'lalari ko'rinib qolardi-yu, biroq ularning qadr-qiymati yo'q edi, buning sababi bor edi: u avtomobildan tushib, dvorga suyanib turgancha ganadriya xo'jayini bo'lgan do'stining podasidan jang qilish oson ko'chadigan buqalarni tanlayotgandayoq o'z mahoratini namoyish qilishni hisobga olib qo'yardi. Shu sababli unchalik yirik bo'lmagan, dyarli muguzi yo'q ikkita buqa bilan jang qlardi-da, gohida buyuklik qaytayotganini his etib qolsa, bu ulug'vorlik oldindan tayyorlanganini, bamisoli sotib olinganini his etib, undan qoniqish hosil qilmasdi. U hali ham buyuk matador bo'lib qolishi mumkin-u, ammo buni his qilgani bilan buqalar jangi unga avvalgidk baxtiyorlik baxsh etmasdi.
Pdro Romroda ulug'vorlik bor edi. U jang qilishni yoqtirardi. Uning buqalarni yaxshi ko'rishini, Brtni svishini shundoqqina ko'rib turardim. Agar o'ziga qo'yib brilsa, u kunbo'yi ro'paramizda jang qilgan bo'lardi. U biror marta ham Brtga nazar tashlamadi. Shuning uchun ham u mohirona harakat qildi, faqat svgilisi uchun emas, balki o'zi uchun ham yaxshi ishladi. Maqtovli imo-ishoralarni kutmay, unga qaramasdan o'zi uchun jang qilardi, bu esa kuchiga kuch, g'ayratiga g'ayrat qo'shardi, shu bilan birga, har bir ezgu ishini Brtga bag'ishlardi. Lkin buni o'ziga zarar qilmaydigan darajada amalga oshirardi. Aksincha, xuddi shuning uchun ham u kunbo'yi bor mahoratini ishga solib yaxshi harakat qildi.
Uning birinchi jangi shundoqqina tagimizda yuz brdi. Buqa pikadorga tashlanganidan so'ng, uchala matador navbatma-navbat unga ro'para bo'lishdi. Birinchi bo'lib navbatda Blmont turardi. Kyin - Marsyal. Undan so'ng navbat Romroga kldi. Uchalasi otning chap tomonida turishardi. Pikador shlyapasini pshonasiga tushirib oldi-da, nayzasining uchini buqaga qaratib, tpkini otning biqiniga botirdi va chap qo'li bilan tizginni ushlab otni oldinga niqtadi., Buqa diqqat bilan tikilib turardi. U oq otga qarayotgandk tuyulsa ham, aslida nayzaning uchburchak tig'idan ko'zini uzmasdi. Romro buqa boshini burayotganini szib qoldi. Buqa otga tashlanishni istamasdi. Romro qizil rangga buqaning nigohini jalb qilib, plashini silkitib qo'ydi. Buqa birdan o'rnidan qo'zg'olib, oldinga tashlandi, ammo qarshisida qizil plash o'rniga oq ot pando bo'lib qoldi-yu, pikador otning boshi uzra egilib uzun yong'oq tayoqining po'lat uchini buqaning o'rkachiga sanchdi-da, unga tayanib olib nayzaning uchi chuqurroq botguncha, Blmontga tayyorlanayotgan buqaning sag'rinida qon ko'ringuncha atrofidan otini skin aylantiravrdi.
Jarohatlangan buqa qarshilik ko'rsatmadi. Unda otni suzib tashlash ishtiyoqi ham yo'q edi. Buqa pikador bilan otga qaramay, bir yonga burildi-yu, Romro uni plashi bilan nariga olib ktdi. Romro uni mayin va ravon harakat bilan taklab ktdi, kyin to'xtadi-da, shundoqqina buqaning ro'parasida turib, unga plashini tutdi. Buqa dumini xoda qilib unga tashlandi va Romro oyoqlarini birlashtirib yarim doira aylandi. Qumdan og'irlashib qolgan nam plash xuddi xo'ppaytirilgan ylkan kabi yoyildi-yu, Romro shundoqqina buqannng tumshug'i yonidan gir aylanib chiqdi. Endi ular yana bir-birlariga ro'para bo'lishdi. Romro jilmayib qo'ydi. Buqa yana unga tashlanuvdi, plash yana xo'ppaydi, bu gal Romro boshqa tomonga yarim doira o'girildi. Romro buqani shundoqqina yonidan o'tkazganida buqaning tumshug'i oldida gir aylangan o'zi ham, buqa ham, pilash ham bir-biriga tutashib ktgandk bo'ldi. Bularing hammasi shoshilmay, bir maromda sodir bo'lganidan, xuddi Romro buqani erkalagandk tuyulardi. U to'rt marta doira hosil qilib, yana yarim doira aylandi-yu, buqaga orqa o'girib oldi va chap qo'liga plashini tashlab, o'ng qo'lini buqaning bliga tirab olqishlar sari odimladi, buqa esa uzoqlashayotgan matadorga qarab qimirlamay turib qoldi.
Romro o'zining chkiga tushgan buqalar bilan bnuqson jang qildi. Unga qo'yilgan birinchi buqa shabko'r edi. Ikki marta yarim doira shaklida aylangan Romro buqaning qo'rachig'i qanchalik jarohatlanganini aniq bilib oldi. U shuni nazarga olib ish tutdi. Buni halol jang deb bo'lmasdi, albatta. Bu, matadorning bnuqson ishi edi, xolos. Olomon buqani almashtirishni talab qildi. Shovqin-suron ko'tarildi. Rangni farq qilolmaydigan buqa bilan olishishning nima qizig'i bor, lkin przidnt buqani almashtirish haqida buyruq brmadi.
 - Nga uni almashtirishmayapti? - so'radi Brt.
 - Uning haqini to'lab qo'yishgan-da, hch kim zarar ko'rishni istamaydi.
 - Romroga nisbatan nohaqlik bo'lyapti-da.
 - Qaranglar, qizil rangning farqiga borolmayotgan buqani ham uddalayapti-ya
 - Bunaqasini tomosha qilishni yoqtirmayman! Agar bunaqa yumushni bajarishga majbur bo'lgan kishining taqdiri snga bfarq bo'lmasa, uni kuzatib o'tirish ancha mashaqqat bo'larkan. Buqa na plashning rangini, na qizil movutdan tikilgan multni farqlay olmagani uchun ham Romro gavdasi bilan uning qitig'iga tgib gijgijlatishga majbur edi. Romro buqaning ko'ziga tashlanib turish maqsadida unga judayam yaqinlashdi-yu, buqa shiddat bilan otilganda mult bilan to'sib klassik jang maktabining qonun-qoidalari asosida nvrni ustalik bilan yakunlardi. Bu biarritsalik turistlarga yoqmadi. Ular, Romro qo'rqyapti, chunki buqaga o'z gavdasi o'rniga multni ro'para qilib, har safar yarim qadam chkinyapti, db o'ylashardi. O'ziga o'zi taqlid qiluvchi Blmont yoki Blmontga taqlid qiluvchi Marsyal ularga ko'proq yoqardi. Ana shunaqa donolardan uchtasi orqamizdagi ikkinchi qatorda o'tirishardi.
 - Nga qo'rqyapti? Shunaqangi ovsar buqa duch klibdi-yu, u bo'lsa nuqul multini tiqishtiryapti.
 - Shunchaki yangi-da. Hali o'rganmagan.
 - Hayajonga tushayotgan bo'lsa krak.
Arnaning o'rtasida Romroning yolg'iz o'zi hamon boyagi o'yinni davom ettirardi, buqaning ko'ziga ko'rinish maqsadida, uni o'z gavdasi bilan gijgijlab yanada yaqinlashib borardi-yu, buqa bo'lsa ko'zini lo'q qilib qarab turavrardi, nihoyat u judayam yaqiniga klganda buqa bxato suzish mumkinligiga ishonch hosil qilgan holda boshini egib oldinga tashlandi, ammo so'nggi daqiqada Romro biarritsalik bilag'onlarning g'azabini qo'zg'atuvchi szilar-szilmas yngil harakat bilan muguzga qizil multni ro'para qildi.
 - Hozir u buqani o'ldirishi krak, - ddim Brtga. - Lkin buqa hali kuchli. Tinkasini quritishga yo'l qo'ymadi.
Romro arnaning o'rtasida buqaga ro'parama-ro'para turib multning qatidan shamshirni oldi-da, tovonlarnni ko'tarib uning tig'ini oldinga qaratdi. Buqa unga tashlandi, Romro ham. U buqaning ko'zini to'sib qo'yish uchun chap qo'lini yozib multni tumshug'iga yopdi-yu, chap yag'rinini muguzlar orasiga egib, shamshirni sanchdi; shunda buqaning kuragi orasiga bo'y baravar kirib ktpgan shamshirning dastasini o'ng qo'li bilan tutib turgan Romro bir daqiqa buqa bilan qo'shilib ktgandk tuyuldi. Kyin ular ikki yoqqa ajralishdi. Romro lip etib bir-ikki qadam nariga uzoqlashdi-da, qo'lini ko'tarib buqaga yuzma-yuz turdi. Qo'ltig'i yirtilgan ko'ylagi shamolda qilpirardi, kuragi orasida shamshirning qip-qizil dastasi bo'rtib turgan buqa esa boshini egib oyoqlari qaltirab gandiraklardi.
 - Hozir yrga qulaydi, - ddi Bill.
Romro buqaga ko'rinadigan darajada yaqin borib turdi. Qo'lini pastga tushirmay buqa bilan gaplashdi. Buqa oyoqlarini yig'ishtirib oldi, kyin boshini oldinga cho'zib avval skin yiqildi, kyin to'satdan to'rttala oyog'ini ko'tarib chalqancha yotib oldi.
Shamshirni Romroga uzatishdi. U damini pastga qilib, o'ng qo'lida shamshirni, chap qo'lida multni tutgancha przidnt lojasi tomon yurdi. Egilib ta'zim qildi, so'ng qaddini rostlab to'siq yoniga bordi-da, shamshir bilan multni malayiga uzatdi.
 - Qaltis buqa ekan, - db qo'ydi malayi.
 - Hatto trlatib ham yubordi, - ddi Romro yuzini artarkan. Malayi unga ko'zada suv uzatdi. Romro labini xo'llab oldi. Ko'zadan suv ichish g'irt azob edi unga. Biz tomonga qaramadi.
Marsyal katta muvaffaqiyat qozondi. Romsroning so'nggi buqasi janggohga chiqqanda ham tomoshabinlar hamon uni olqishlashardi. Ertalab olomondagilardan birini o'ldirgan buqa shu edi.
Birinchi buqa bilan olishayotganda Romroning yuzi momataloq bo'lib ktgani shundoqqina szilib turardi. Har bir harakati a'zoi badanini zirqiratib azob brardi. Shapko'r buqaga qarshi jiddiy mashaqqatli kurash uning aftoda holatini yana ham mayibona qilib ko'rsa-tib turardi. Kon bilan mushtlashish uning matolatiga ta'sir qilmagan bo'lsa ham, ammo basharasining xunugi chiqib ktgan, a'zoi badani kaltaklanganidan bir holatda edi. Endi u bunday holatdan xalos bo'ldi. Ustalik bilan qilingan har bir harakati uni og'rq azobidan qutqara bordi. Muguzi uzun, baquvvat, zo'r buqa tushib qoldi-yu, uni hushiga kltirdi, endi u chaqqonlik bilan multni hilpiratar, yngil sakrardi. Romro xuddi shunaqangi buqalarni yoqtirardi.
Mult bilan gijgijlashni tugallab buqani o'ldirishga tayyorlanayotganida olomon jangni davom ettirishni talab qilib qoldi. Tomoshabinlar Romroning buqani tz o'ldirib, tomoshani tugatib qo'yishini istashmasdi. Romro davom ettiravrdi. U xuddi buqalar jangidan saboq brayotgandk edi. Har bir hrakatini uzviy ravishda maromiga ytkazib, ohista, ravon va aniq ado etardi. Na bir hiyla, na bir qalbakilik bor edi. Kskin harakat qilmasdi. Har safar u yoki bu harakatini tugal amalga oshirganida to'satdan yuraging orqaga tortib ktardi. Shinavandalar shuni chksiz davom ettirishni talab qilishardi.
Buqa so'nggi zarbaga taraddudlanib, oyoqlarini krib turganda Romro shundoqqina tagimizda, to'siqning yonida uni o'ldirdi. Avvalgi buqani o'ldirganidk payt poylab turishga fursati qolmagan edi, bunisini o'zi xohlagan paytda o'ldirdi. U buqaning ro'parasida mult qatidan shamshirni chiqarib, mo'ljallab turdi. Buqa ham unga qarab turardi. Romro buqaga gap tashlab, oyog'iga urib qo'ydi. Buqa boshini egdi, Romro esa oyog'ini krib, multni pastga tushirgan holda shamshirni o'qtalib kutdi: Multni silkitishi bilanoq buqa unga tashlangandi, Romro o'rnidan qo'zg'olmay shamshirni buqaning kuragiga sanchdi, kyin o'zini mult panasiga olib chapga burildi, vassalom, hamma ish tugadi. Buqa oldinga yurmoqchi edi, oyoqlari bukilib kalavlanib ktdi, kyin cho'kkalab qolgan edi, Romroning akasi orqadan kelib, kalta pichog'ini muguzining o'rtasiga sanchdi.. Avvaliga mo'ljalni yaxshi ololmadi. U yana pichoq sanchganiydi, buqa yrga quladi-yu, bir-ikki siltanib qimir etmay qoldi. Romroning akasi bir qo'li bilan muguzni, ikkinchi qo'lida pichoqni ushlab yuqoriga, przidntning lojasiga qaradi. Amfitatrda o'tirganlarning hammasi ro'molchalarini silkitishardi. Przidnt lojada turib pastga qaradi-da, u ham do'stro'molini silkitdi. Romroning akasi o'lgan buqaning qop-qora xunuk qulog'ini ksib olib Romro tomon yurdi. Bahaybat, qop-qora buqa tili osilib qumda yotardi. Arnaning chor atrofidan bolalar yugurgilab klishdi. Ular o'lik buqa atrofida qo'l ushlashib raqsga tushishdi,
Romro akasining qo'lidagi qulog'ni olib przidnt lojasi tomon namoyishkorona ko'tardi. Przidnt boshini irg'ab qo'ydi. Romro esa o'zi tomon otilib klayotgan olomonga chap brib, bizning oldimizga yugurdi. U to'siqdan sakrab o'tib, qulog'ni Brtga uzatdi. Kyin bosh irg'ab, jilmayib qo'ydi. Olomon allaqachon uni qurshab olgandi. Brt unga plashini uzatdi.
 - Qalay, yoqdimi? - so'radi qichqirib Romro.
Brt hch nima dmadi. Ular bir-birlariga jilmayib qarab turishardi. Brt qulog'ni ushlab olgandi.
 - Qoni kiyimimizga yuqmasin tag'in, - ddi kulib Romro. 

Olomon uni janggohga da'vat etardi. O'smirlar qiyqirishib Brtni qutlashdi. Olomon orasida bolalardan boshqa raqqoslar, mast-alast kishilar ham bor edi. Romro ular orasidan chiqib ktmoqchi bo'ldi. Ammo olomon uni qurshab oldi, Romroni qo'lida ko'tarib ktish-moqchi bo'lishdi. U bir siltanib darvoza tomon yugurmoqchi bo'ldi. O'zini qo'lda ko'tarib ktishlarini istamasdi. Ammo uni qo'yib yuborishmadi, dast ko'tarib olishdi. Unga noqulay edi, oyoqlari osilib qoldi, a'zoi-badaniga og'riq turdi. Bir ncha kishi uni ko'tarib olib darvozaga yugurdi. U qo'lini kimningdir ylkasiga qo'yib oldi. Romro o'girilib, bizga gunohkorona qarab qo'ydi. Olomon ular ortidan yugurdi.
Uchalamiz mhmonxonaga qaytdik. Brt yuqoriga chiqib ktdi, Bill bilan mn birinchi qavatdagi oshxonaga kirib qaynatib pishirilgan tuxum tanovul qilib, bir necha shisha pivo ichdik. Endi odatdagicha kiyinib olgan Blmont yonida imprssario, yana ikki kishi bilan kirib kldi. Ular yonimizdagi stolni egallab, ovqat buyurishdi. Blmont kam ovqat di. Ular soat yttida jo'naydigan pozdda Barslonga ktishadi. Blmontning egnida chiziq-chiziq ko'ylak, qora kamzul. U faqat ilitilgan tuxumdan tanovul qildi, boshqalar esa rosa to'yib ovqatlanishdi. Blmont indamay o'tiravrdi. Faqat savollarga javob brardi.
Buqalar jangi Billni toliqtirib qo'ydi. Mni ham holdan toydirdi. Jang manzarasi ikkovimizni ham qattiq hayajonga solgandi. Biz Blmontga, uning yonidagi odamlarga qarab indamay ovqatlanardik. Aftidan, bular jiddiy va ishchan odamlar edi.
 - Yur, kafga boramiz, - dedi Bill. - Absnt ichkim klyapti.
Sayilning oxirgi kuni davom etyapti. Osmon bulutga burkanib olgan. Maydon odamlar bilan gavjum, mushaksoz kchki tantanalarga hozirlik ko'ryapti. Tvarak-atrof bolalarga to'lib ktgan. Biz mushagi uzun tayoqlarga o'rnatilgan ustunlar yonidan o'tdik. Kaf oldida olomon to'plangan. Kuylar yangrab, raqqoslar o'ynashyapti.
Sayilning so'nggi oqshomi tomoshalarini ko'rib o'tirdik. Absntning kayfidan hamma narsa ajoyib tuyulardi. Vinoga shakar solmay ichayotganim sababli uning ta'mi biroz taxirroq edi.
 - Konga achinaman, - dedi Bill. -
 - Jin ursin uni - ddim.
 - Sizningcha, qayoqqa jo'nab ktganiykin?
 - Parijga.
 - Sizningcha, u yrda nima ish qilarkin?
 - Yana o'zining eski xushtori bilan topishadi-da.
 - Eski xushtori kim?
 - Frensis dgan bir ayol-da. Biz yana absnt ichdik.
 - Qachon jo'naysan? - so'radim undan.
 - Ertaga.
 - Sayil judayam yaxshi o'tdi-da, - dedi Bill birozdan kyin.
 - Ha, vaqtimiz bhuda ktmadi.
 - Hatto ishonging ham klmaydi. Kishini hayratga soluvchi tushga o'xshaydi.
 - Nga ishonib bo'lmas ekan? - so'radim mn. - Hammasiga ishonavraman. Hatto tushdagiga ham.
 - Snga nima bo'ldi? 
 - Judayam mazam qochyapti.
 - Absntdan yana ichib ko'r. Hy, buyoqqa kling. Mana bu janobga yana absnt kltiring.
 - Ko'nglim juda xijilda, - ddim mn.
 - Qani, ichvor, - ddi Bill. -Skin simirib ich. Qorong'i tushaboshladi. Bayram davom etmoqda. Kayfim oshsa ham, bari bir, o'zimga klolmadim.
 - Xo'sh, qalaysan?
 - Yomon.
 - Yana ichasanmi?
 - Nafi bo'lmasa krak.
 - Ichib ko'rchi. Balki shunisi yordam brishi mumkinlignni oldindan hch kim bilmaydi. Hy, bu yoqqa! Mana bu janobga yana absnt kltirib bring.
Mn absntga darrov suv qo'shib aralashtirdim. Bill stakanimga bir bo'lak yax soldi. qoshiqcha bilan qoramtir quyqa suyuqlikka aralashtirib, yaxni eritdim.
 - Ta'mi yaxshimi?
 - Zo'r.
 - Bunaqangi tz ichmagin-da. Ko'nglingni aynitadi. Stakanni stolga qo'ydim. Tz ichishni xayolimga ham kltirmagandim.
 - Mast bo'lib qoldim.
 - Shunisi yaxshi-da.
 - Nima, mast bo'lishimni istovmiding?
 - Ha-da. Bosib-bosib ichavr. G'am-anduhni unutasan.
 - Mana, mast bo'ldim. Shuni istovmiding?
 - O'tir.
 - Istamayman, - ddim mn. - Mhmonxonaga qaytaman. Rosa kayfim baland edi. Ilgari bunaqangi mast bo'lganimni eslolmayman. Mhmonxonaga qaytib borib yuqoriga ko'tarildim. Brtning eshigi ochiq ekan. Xonaga mo'raladim. Karavotda Maykl o'tirgan ekan. qo'lidagi shisha bilan mni imladi.
- Jyk, bu yoqqa kling, Jyk, - dedi u.
Xonaga kirib o'tirdim. Bir nuqtaga tikilib o'tirmasam, boshim gangib xona gir aylanib ktavrdi.
 - Bilasizmi, Brt anavi matador bilan ktib qolibdi.
 - Aldamang.
 - Chin so'zim. Xayrlashmoqchi bo'lib sizni izlagandi. Soat yttidagi pozdda jo'nab ktishdi.
 - Shunaqa dng?
 - Bkor qibdi-da, - dedi Maykl. - Bunaqa qilmasligi krak edi.
 -Ha.
 - Ichkingiz klyaptimi? Hozir qo'ng'iroq qilib pivo olib kltiraman.
 - Kayfim oshib qoldi, - ddim mn. - Xonamga kirib mizg'ib olay.
 - G'irt mastmisiz? O'zimam g'irt mast edim.
 - Ha, g'irt mastman.
 - Bo'bti. Borib uxlayqoling, Jyk, - dedi Maykl. Xonadan chiqib yotog'imga bordim-da, karavotga cho'zildim. Karavot silkinib ktuvdi, chayqalishim bosilsin uchun o'rnimdan turib, dvorga tikildim. Draza ortida, maydonda sayil safolari davom etyapti. Ammo uning ahamiyati qolmagandi. Kyin Maykl bilan Bill kirib klishdi, birga ovqatlanish uchun pastga taklif qilishdi. O'zimni uxlaganga solib yotavrdim.
 - Uxlayapti. Xalaqit brmang.
 - U qip-qizil mast, - ddi Maykl. Ular chiqib ktishdi.
Urnimdan turib balkonga chiqdim-da, maydonda raqs tushayotganlarni tomosha qildim. Dunyo chayqalishdan to'xtagandi. Olam judayam musaffo, ravshan bo'lib, faqat chkkalarini biroz tuman qoplagandi. Yuvinib ochib, sochimni taradim. Oynada basharam g'alati bo'lib ko'rindi. Kyin pastga, oshxonaga tushdim.
 - Mana u! - dedi Bill. - Barakalla, Jyk! Lanj bo'lib yotib qolmasligingni bilardim.
 - Kksa mayxo'rga salom! - dedi Maykl.
 - Qornim ochib uyg'onib ktibman.
 - Sho'rva ichaqol, - dedi Bill.
Uchalamiz tushlik qilib o'tiribmizu ulfatlarimizdan kamida yana oltita odam yetishmayotgandk tuyuldi mnga.
